సన్మానం.

                                                                                                 మోదుకూరి జతీంద్ర శర్మ.

పాంచాల దేశానికి ఒక్కసారిగా రెండు ఆపదలు వచ్చిపడ్డాయి. ముందు పొరుగు దేశం తో యుద్ధం జరిగింది. అందులో జయాపజయాలు ఎవరివీ కాలేదు. సంధి జరిగింది. అయితే ఖజానా చాలావరకు ఖాళీ అయింది. ఈ పరిస్థితి లో వర్షాలు కురవక క్షామం ఏర్పడింది. 

పాంచాలరాజు సుధీరుడికి ఏమి చెయ్యటానికి పాలుపోలేదు. కొందరు హోమాలు, యజ్ఞాలు చెయ్యమన్నారు. అసలే ఖజానా ఖాళీ గా ఉండటంతో రాజుకి ఈ సూచన నచ్చలేదు. అంతలో ఒక సభికుడు మరొక సూచన చేసాడు. ఆ దేశంలో ఉన్న మరో నగరంలో ఒక వైణికుడు ఉన్నాడు. ఆయన అసలుపేరు ఏదైనా దీపకుడన్న పేరు వచ్చింది. ఆ పేరెలా వచ్చిందంటే ఆయన తన వీణ మీద దీపకరాగం వాయిస్తే దీపాలు వాటంతట అవే వెలుగు తాయట. అలాంటి విద్వాంసుడు మేఘమల్హార్ రాగం ఆలపిస్తే వానలు కురవచ్చునేమో.. 

ఈ వార్త విని రాజు ఆశ్చర్యపోయి, అలాంటి విద్వాంసుని శక్తి సామర్ధ్యాలను తప్పక చూడాలనుకున్నాడు. రాజూ మంత్రి మారువేషాలు ధరించి దీపకుడుండే నగరాన్ని చేరి, ఆ రాత్రి సత్రంలో బస చేసి మర్నాడు ఉదయం దీపకుడి ఇల్లు చేరుకున్నారు. వాళ్ళు వెళ్ళేసరికి దీపకుడు తన పూజామందిరంలో సరస్వతీ దేవి కి ఎదురుగా కూర్చొని వీణ మీద దీపకరాగంలో కీర్తన వాయించటం ప్రారంభించాడు. కొద్దిసేపటి కి దేవి విగ్రహం ముందు దీపాలు వెలిగాయి. తరువాత దీపకుడు సరస్వతీదేవి ని పూజించసాగేడు. 

ఇది కళ్ళారా చూసిన రాజూ మంత్రి ఆశ్చర్యంతో మ్రాన్పడిపోయారు. దీపకుడు పూజ పూర్తిచేసేక రాజు వైపు తిరిగి "నా వల్ల మీకుఏం పని కావలసి.ఉన్నది మహారాజా?"అని అడిగాడు. 

రాజు ఆశ్చర్యపడి "నన్ను గుర్తించేరన్న మాట!"అన్నాడు. 

"లోగడ తమరిని చూసాను. నాతో పని ఉన్నట్టయితే, కబురు చేస్తే నేనే వచ్చి ఉండేవాడిని కద."అన్నాడు దీపకుడు. 

నీ ప్రతిభను దేశం కోసం వినియోగించ రాదా?" అన్నాడు రాజు. 

"ఎలా ఉపయోగపడగలను?" అడిగాడు దీపకుడు. 

దీపకరాగం తో దీపాలు వెలిగించగలిగిన వాడివీ మేఘమల్హార్ రాగాన్ని ఆలపించి వర్షాలు కురిపించలేవా? ప్రజలు నీటికొరతతో పంటలు లేక అల్లాడుతున్నారు." అన్నాడు రాజు. 

దీపకుడు ఆశ్చర్యంగా " ఆ పని నా వల్ల అవుతుందా? నేను మేఘమల్హార్ తో వర్షం కురిపించే యత్నం ఎన్నడూ చేయలేదు."అన్నాడు. 

"ఇప్పుడు ప్రయత్నించరాదా?" అన్నాడు రాజు. 

దీపకుడు వారం రోజుల గడువు అడిగి రాజునూ మంత్రినీ పంపేశాడు. తరువాత వారం రోజుల పాటు సరస్వతీదేవి ఆరాధిస్తూ మేఘమల్హార్ రాగాన్ని అనితర సాధ్యంగా సాధన చేసాడు.  

ఆఖరిరోజున సమీపంలో ఉన్న పర్వతం మీద దేవి ఆలయంకి వీణతో సహా వెళ్ళాడు. ఈ కబురు ఆనోటా ఈనోటా తెలీసిన ప్రజలు అక్కడ గుమిగూడి వర్షంకోసం ఎదురు చూడసాగేరు. ఎవరిని రానీయకుండా ఏర్పాటు చేసి వంటరిగా దేవాలయం లో కూర్చొని వీణ వాయించసాగాడు. కొన్ని గంటల్లో అన్ని వైపులనుండీ మేఘాలు కమ్ముకున్నాయి. క్రమంగా వర్షం ప్రారంభమయి కుంభ వృష్టిగా మారింది. వర్షం మొదలయినా ఆపకుండా వీణని వాయించసాగాడు దీపకుడు. వట్టిపోయిన బావులూ చెరువులూ నిండేయి. ఆపకుండా అలా ఒక రాత్రంతా వీణతో వానదేవుడిని ఆరాధించేక అలసటగా పడిపోయాడు దీపకుడు. ఆతన్ని ప్రజలు ఇల్లుచేర్చేరు. 

తరువాత రాజు దీపకుడిని తన సభకు పిలిపించి, అతనికి పెద్ద ఎత్తున సన్మానం తలపెట్టాడు. అయితే రాజు ఇతర సభికులు ఎంత చెప్పినా దీపకుడు సన్మానం నిరాకరించి తన.నగరానికి వెళ్ళిపోయాడు..

కొంతకాలం గడిచింది. ఒకనాడు సుధీరుడి ఆస్థానానికి దూరదేశం నుంచి ఒక వైణికుడు వచ్చి "రాజా! నాపేరు మైనాకుడు. నేను వీణా వాయద్యంలో అనేక రాజ్యాలలో విద్వాంసులను ఓడించి ఇప్పటి వరకు పరాజయమును ఎరగను. మీ రాజ్యంలో దీపకుడనే వైణికుడు ఉన్నాడనీ , ఆయన తన విద్యను సంగీతం కోసంకాక గారడీ విద్యలకు ఉపయోగిస్తున్నాడని విన్నాను. నాకు గారడీ లోనూ హస్తలాఘవంలోనూ నమ్మకం లేదు. మూఢప్రజలు గోరంతలు కొండంతలు చేస్తారు. మీరనుమతిస్తే మీ దీపకుడితో నేను పోటీ చేయదలచాను. నాకు అవకాశం ఇప్పించండి." అన్నాడు అతిశయంగా. 

దీపకుడి కి కబురు వెళ్ళింది. దీపకుడు అందుకు సరేనని వచ్చాడు. ముందు మైనాకుడు తన విద్వత్తును ప్రదర్శించాడు. తరువాత దీపకుడు అదే రాగాన్ని వాయించేడు. ఇద్దరిమధ్యా పోటీ రసవత్తరంగా సాగింది. "గెలుపు ఎవరిదైనా ఇంత అద్భుతమైన సంగీతం విన్నాం"అనుకున్నారు ప్రజలు. చివరికి దీపకరాగంలో దీపాలు వెలిగించి తన విద్యను చూపెట్టాడు దీపకుడు. మైనాకుడు ఆయన కాళ్ళమీద పడిపోయి "సరస్వతీదేవి పుత్రుడివి. తమరిని గారడీ వాడనుకొని అపచారం చేసాను!"అని క్షమాపణ చెప్పుకున్నాడు. 

దీపకుడికి సన్మానం చేయడానికి ఇలాంటి అవకాశం మళ్ళీ రాదని సభికులు రాజును ఎగదోశారు. దీపకుడు సన్మానాలకు వప్పుకోడని రాజు సందేహిస్తూనే అడిగాడు. అయితే దీపకుడు అందుకు ఒప్పుకున్నాడు. 

"దేశాన్ని కరవుకాటకాలనుంచి కాపాడినప్పుడు సన్మానం చేస్తానంటే ఒప్పకోని వాడివి ఇప్పుడు ఎలా ఒప్పుకున్నావు?"అని రాజు దీపకుడ్ని ఆశ్చర్యంగా అడిగాడు. 

"మహారాజా! నేను నా శక్తితో వర్షం కురిపించానని ఎన్నడూ అనుకోలేదు. నేను మేఘమల్హార్ రాగాన్ని ఆలపించడమూ వర్షం కురవటమూ కాకతాళీయం కావచ్చును. అలాకాక అందులో ఎవరి శక్తైనా ఉందంటే అది ఆ తల్లి సరస్వతీదేవి దే. ఆమె అనుగ్రహం నా పైన ఉండటమే నాకు పెద్ద సన్మానం. ఒక పౌరుడిగా దేశానికి ఉపయోగపడటం నా బాధ్యత కూడా. 

"ఇప్పుడు నేను కేవలం ఒక వీణా విద్వాంసుడిగా మాత్రమే సాటి విద్వాంసుడి మీద విజయం సాధించేను. ఇప్పుడు సన్మానం చేయండి. చేయించుకుంటాను. "అన్నాడు దీపకుడు. 

************

ఈ కధ నేను 1978 డిసెంబరులో వ్రాసి చందమామ కి పంపేను. 1979 జనవరిలో ప్రచురణకి స్వీకరించామని వర్తమానం అందింది. నా ఆనందానికి అవధులు లేవు. కశింకోట ప్రభాకరదేవ్  అని ఒక రచయిత ఉండేవాడు శ్రీకాకుళంలో... ఆతని మాటల్లో అప్పటి వరకూ శ్రీకాకుళంనుంచి చందమామలో కధ పడ్డ రచయిత ను నేనే. 1979 ఏప్రియల్ లో కధ ప్రచురించేరు. నాకు బాగా గుర్తు. మా నాన్నగారు, ప్రధాన తపాలా కార్యాలయంలో పనిచేస్తూ ఏదో సమస్య మీద పోరాడుతూ, వారి ఆఫీసు ముందే టెంట్ వేసుకుని ధర్నా చేస్తున్నారు. పోష్ట్ మేన్, నా పేరు మీద వచ్చిన చందమామ సంచికను ఆయనకు ఇచ్చేడు. ఆయన నా కధ చదివి నాకు కబురు పెట్టి వారి సహోద్యోగులముందు నాకు ఆ సంచికను ఇచ్చేరు. నాకు చందమామ యాజమాన్యం ఇచ్చిన పారితోషికం కన్నా ఎన్నో రెట్లు విలువైన మధురానుభూతిని ఇచ్చేరు.